Gustav & Anton

Auteur:

Rose Tremain

Illustrator:

Thierry Wijnberg

Vertaler:

Anneke Bok en De Geus

Aantal pagina's: 299
Uitgever: De Geus
Jaar: 2016

Recensie

De roman speelt zich af in een klein Zwitsers dorp, Matzlingen. Gustav en Anton leren elkaar kennen in de kleuterklas. Gustav wilde eigenlijk niet het jongetje zijn dat werd uitverkoren om dit huilende kind te troosten', en toch begint daar hun jarenlange vriendschap. Gustav groeit op zonder vader. Zijn moeder is een hardwerkende verbitterde vrouw. Gustav helpt haar zo goed als hij kan en verbijt meestal zijn kinderverdriet. Soms droomt hij ervan om in het gezin van zijn vriendje Anton te wonen, maar als zijn moeder zwaar ziek is, zorgt hij goed voor haar. Antons joodse ouders zijn naar Zwitserland geëmigreerd, omdat ze zich daar relatief veilig voelen. Allebei hebben ze hoge verwachtingen. Anton is muzikaal begaafd, een wonderkind, maar toch gaat het bij elk concours mis. Eenmaal op het podium krijgt hij het moeilijk. Gustav moedigt hem aan om vol te houden, maar schat de mogelijkheden van zijn vriend realistisch in.

In deel twee staat Emilie Perle de moeder van Gustav centraal. Als jonge vrouw droomde ze van een gelukkig gezin en een mooie toekomst. Die droom lijkt in vervulling te gaan als ze Erich ontmoet. Hij heeft een mooie baan bij de politie, en laat zich snel inpalmen. Pas nadien ontdekt hij hoe beperkt Emilie's kijk op de wereld is. Toch zijn het vooral de moeilijke oorlogsjaren die hun pril geluk verstoren. Erich krijgt moeilijkheden door illegale hulp aan joodse gezinnen. Dat zorgt voor spanningen tussen Erich en Emilie. Als haar zwangerschap abrupt afgebroken wordt, loopt het fout. Emilie gaat een tijdlang naar haar moeder. Erich verliest zijn baan en zoekt troost bij Lottie, de vrouw van zijn chef. Als Emilie terugkeert kan ze de vervreemding geen halt meer toeroepen. Een nieuwe zwangerschap en de geboorte van Gustav brengen nauwelijks verbetering. Erichs onverwachte dood laat Emilie ontredderd achter. Ze zal alleen voor het kind moeten zorgen.

In deel drie ontmoeten we Gustav en Anton als volwassen mannen - ze zijn intussen vijftig. Gustav heeft zich opgewerkt en is nu de succesvolle eigenaar van een klein hotel 'Perle'. De relatie met zijn moeder blijft stroef. Anton is muziekleraar geworden. Zijn ouders zijn blij dat hij uiteindelijk zijn weg vond, ook al is het niet de grote carrière geworden die ze voor ogen hadden. Het loopt fout tussen de twee vrienden als Anton zich laat inpalmen door ene Hans Hirsch, een impressario die hem een muzikale carrière voorspiegelt. Anton vertrekt naar Genève en vervreemdt van zijn ouders en van Gustav; hij zoekt troost in drugs. Het verlangen om het verleden van zijn vader te ontrafelen houdt Gustav meer en meer bezig. Tijdens die zoektocht ontmoet hij Lottie, ooit de geliefde van Erich. Gaandeweg begrijpt hij beter de houding van zijn moeder. Terwijl de tijd voortschrijdt blijft Gustav wachten op Anton. Zijn leven zal pas opnieuw betekenis krijgen als die bijzondere vriendschap met Anton hersteld wordt.

Kan vriendschap een leven redden? Rose Tremain toont alvast hoe zinvol en troostend vriendschap en verbondenheid voor mensen kan zijn. Ze tekent haar personages met liefde en empathie en schildert minutieus de gedachten en de gevoelens van de twee jongetjes die elkaar nodig hebben om te overleven. Gustav, vroegwijs door de armoede en de harde aanpak van zijn moeder leert van jongs af aan liefde geven zonder iets terug te krijgen. Anton een beetje verwend, is dankbaar omdat zijn vriend hem door dik en dun steunt, maar is als kind soms bikkelhard omdat hij niet kan inschatten hoe anders het leven voor zijn vriendje Gustav verloopt.
Ook de volwassenen worden haarscherp neergezet. Hun levens zijn getekend door eenzaamheid, ontgoocheling om niet vervulde verwachtingen en gemis. De auteur laat dit subtiel aanvoelen via kleine details - het blikken treintje dat 'mutti' weggooit, het adres van de familie Zwiebel dat pijnlijke herinneringen oproept, de niet betaalde bijlessen, het gesprek van Lottie met de zwangere Emilie... Toch is Gustav & Anton geen somber boek. Ondanks het verdriet om het menselijk falen, de tragiek en de vaak harde levensomstandigheden zijn er hartverwarmende momenten. Het vertrouwen tussen Anton en de jonge meester die bijles moet geven, de zonnige vakantie in de bergen, het succesverhaal van hotel Perle en de sympathie van een trouwe Britse gast vormen kleine lichtpuntjes die het donker verdrijven.
Zelf zal ik Anton en Gustav niet snel vergeten. Gewoon een schitterende roman!

Rita Ghesquiere

Leuke weetjes

Van de Britse schrijfster Rose Tremain zijn bij De Geus nog andere romans vertaald, ondermeer Muziek en Stilte, De weg naar huis en De onafwendbare dag.