Er was eens een kasteel

Auteur:

Piers Torday

Illustrator:

Nicola Theobald & Rob Biddulph

Vertaler:

Aimée Wamerdam en uitgeverij Luitingh-Sijthoff

Aantal pagina's: 283
Jaar: 2017

Recensie

Als het gezin Mallory eindelijk kan vertrekken om kerstmis te vieren bij opa en oma, komen ze in een hevige sneeuwstorm terecht. De reis is niet ver maar de streek is onherbergzaam. Terwijl drie kinderen op de achterbank kibbelen duikt de auto van de weg in een ravijn. Mevrouw Mallory is bewusteloos, de twee meisjes zijn ongedeerd maar zitten gekneld in het voertuig. Muis hun broer van elf werd uit de wagen geslingerd.
De jongen beseft niet goed wat er gebeurd is of waar hij zich bevindt. Muis belandt in een droomwereld waar zijn speelgoedspullen - de knuffel Efel, ridders en een dinosaurus - hem vergezellen. Alleen een losgelopen schaap biedt enig houvast. Muis volgt het schaap al weet hij niet waarheen. De angst duwt hem voort. Het lijkt alsof iets of iemand hem achtervolgt. De vreemde tocht door het sneeuwlandschap voert hem naar een donker bos, een oude loodmijn, een verlaten kerkhof en ten slotte een kasteel. Zijn gezellen zijn niet altijd betrouwbaar. Stilaan komen flarden herinneringen naar boven. Dan weet hij weer dat het kerstmis is en ontdekt hij herkenningspunten op de weg naar het huis van zijn opa. De speelgoedpersonages doen hem denken aan zijn vader die het gezin verliet om naar Californië te trekken en aan de meester op school. Soms geeft hij de moed op en blijft hij zitten, maar dan wil hij weer tonen dat hij wel iets kan, en zet hij de tocht verder. Zal Muis het droomkasteel bereiken?

In de wagen tussen probeert zijn oudere zus zich los te wrikken uit haar benarde positie. Ze zoekt jassen om haar mama en haar zusje warm te houden en troost Esmée met chocolade. Ten einde raad verlaat ze de auto op zoek naar haar broer. Intussen hebben de ongeruste grootouders alarm geslagen. Het hele dorp gaat op zoek naar het verdwenen gezin, maar de tijd dringt.

Het verhaal van Muis Malory is beklijvend. Hij was altijd al een buitenbeentje op school en ook binnen het gezin. Dat maakt hem zo kwetsbaar, maar ook herkenbaar en sympathiek. Als mama wil vertrekken zit hij nog op zijn kamer in zijn lievelingspyjama. Even later wordt hij met een warme jas en twee verschillende laarzen aan zijn voeten in de auto gezet. Een knuffel en de tablet met het ridderspel houden hem gezelschap. Muis vertoeft het liefst in zijn eigen droomwereld waar hij nog even niet volwassen moet worden. Afwezig ondergaat hij de rit ingeklemd tussen twee mondige zusjes.
Vanaf het begin verwijzen kleine signalen naar het dreigende karakter van de tocht. Het lege verlaten landschap, het ongeloof van Muis die niet (meer) gelooft in de Kerstman en zijn kleine zus vertelt dat ze niks zal krijgen, de eerste slippartij.

Verhalen en fantasie spelen een belangrijke rol in het boek: Muis waant zich gevangen in zijn game Junior Joust, zijn oudere zus Roos put moed uit het verhaal van de dappere piratenkoningin Gráinne O'Malley die ze kent van haar bibliotheekopdracht.
'En wat had je nou aan een verhaal waarin niemand doodging? ' Dat zinnetje krijgt aan het einde van het boek wel een heel bijzondere betekenis. In het laatste hoofdstuk en in de epiloog reikt de verteller bijkomende elementen aan die helpen om het verhaal van de tocht opnieuw te duiden. Je krijgt meteen zin om het boek opnieuw te lezen.

Er was eens een kasteel is een schitterend maar ook uitdagend boek, dat ik hier graag vergelijk met De gebroeders Leeuwenhart van Astrid Lindgren. Het doet zich voor als een avonturenverhaal maar heeft veel meer te bieden. Verborgen onder die eerste laag lees je over de dromerige jongen die een plaats zoekt in het gezin tussen de twee zussen en op school bij zijn strenge meester. Hij is klein van gestalte en voelt zich ook vaak klein en machteloos. Zijn rijke fantasie, 'gamen' en dagdromen bieden dan een veilige ontsnappingsroute. Het boek heeft ook een filosofische boodschap. Het leven zelf is een tocht vol uitdagingen en gevaren. Op zijn laatste reis wordt Muis geconfronteerd met zichzelf. Wie is hij, wat overkomt hem, wat maakt hem echt bang? Het hele boek lang hoop je als lezer dat hij het zal redden.
Net als Lindgren laat Piers Torday zijn kleine held sterven, maar niet tevergeefs. Voor zichzelf ontdekt Muis hoezeer alles de moeite waard geweest is; alle anderen ontdekken hoe bijzonder Muis wel was. Hij heeft hun leven voorgoed veranderd.
Rita Ghesquiere

Leuke weetjes

Het verhaal van de tocht wordt in een ander lettertype weergegeven. Zo kan je als lezer duidelijk een onderscheid maken tussen de verbeelde wereld met de speelgoeddieren en wat er echt gebeurt thuis, onderweg, in de auto, tijdens de zoektocht...

Piers Torday is ook de auteur van de trilogie De laatste wilde dieren, De dieren van het duister en De dieren van ver.

Valkuilen

Voor sommige jonge lezers zal de diepere boodschap wellicht moeilijk te vatten zijn. De auteur gebruikt wel een aantal vertrouwde beelden om de dood te duiden, maar nergens wordt expliciet vermeld dat Muis sterft. In de epiloog beschrijft Torday wel wat er verder met de andere personages gebeurt.

Het verrassende einde zal sommige lezers op de proef stellen. Het is fijn om dan met iemand over dit boek te praten.